Домой Без рубрики Кыргызстандагы тоталитаризмдин чыңдалышы. Массалык жазалоолор.

Кыргызстандагы тоталитаризмдин чыңдалышы. Массалык жазалоолор.

74

Сабактын максаты:
1.Кыргызстандагы репрессиянын курмандыктарына кимдер, эмне үчүн кабылганын аныктоо;
2.Кыргызстандагы тоталитардык режимдин коомдук жашоого тийгизген таасирин, кесепеттерин мүнөздөө;
3.Патриоттуулукка, гумандуулукка тарбиялоо;
Сабакты уюштуруу:
Топторго бөлүү:
1-топ СССРдин желегинин сүрөтү
2-топ КРнын мамлекеттик желеги.
(Эмне үчүн желектерди тандаганын айтышат).
Топторго ат берүү:
(Ар бир топ өздөрүнө өздөрү ат коюшат жана эмне себептен ушундай ат койгонун айтышат).
Биринчи топ «Тарых”, экинчи топ «Эгемен»
Жаңы тема: СССРде тоталитардык системанын калыптанышы.
1.Демократия жок.
2.Оппозиция жок.
3.Башкаруучу бийлик зордук-зомбулук массалык репрессияны колдонду
4. Калк – руханий жактан баш ийдирилди
5. Бийлик коомдук турмушту өз кызыкчылыгы үчүн колдонду

Ошентип, Сталин башында турган элдик, өлкөнүн тагдырын өз колуна алган өлкө башчысы 1930-жылы Сталиндин керт башына сыйынуучулук калыптанды.
Сталиндик керт башына сыйынуучулук деген эмне?
1.Сталин – Лениндин биринчи окуучусу;
2.Улуу Октябрь революциясынын уюштуруучуларынын бири
3.Партиянын бирден-бир жол башчысы ;
4.Кызыл Армиянын негиздөөчүсү;
5.Дүйнөлүк пролетариаттардын жол башчысы;
6.Беш жылдык пландардын улуу стратеги ж. б.
Аша чапкан сөздөр менен мактап жазышкан. Жогорудагыдай макталып, даңкталып, даңазаланган адамдын буйругу менен бүтүндөй Советтер Союзунун бардык чөлкөмдөрүндө репрессия кеңири жайылып ишке ашкан.
Тартипти чыңдоо мыйзамы
1.Тергөө иши тездетилген тартипте каралып, кандай гана иш болбосун 10 күндүн ичинде бүтүүгө тийиш болгон;
2.Иш прокурордун, адвокаттын катышуусуз жүргүзүлгөн;
3.Кечирим суроого тыюу салынган;
4.Өкүм угулгандан кийин тез арада аткарылган.
Репрессия эки багытта жүргүзүлгөн:
1.Түрмөгө камалып, кийин атылган;
2.Сүргүнгө айдалган;
СССРдин 1936-жылы 5-декабрда жаңы Конституциясы кабыл алынган. Конституцияга ылайык демократиялык укук эркиндиктер жазылганы менен, ал кагаз бетиндеги жазуу түрүндө гана сакталып, иш жүзүндө аткарылган эмес.
И. В. Сталиндин мезгилинде СССРде, анын ичинде Кыргызстанда адам укугу тебеленип-тепселди. Канчалаган мамлекетти өнүктүрө турган алдыңкы көз караштагы инсандар анын диктатордук режимине дуушар болушту.
1937-1937-жж репрессиянын күч алган мезгили.
Сталиндин бийлигине шек келтирген, большевиктердин жана жергиликтүү бийликтердин ишин туура эмес деп сындаган адамдардын баары репрессияланышкан. Алардын арасында тарыхчылардын ою боюнча 40 миң адам тартылган. Ошол 40 миң адамдын ичинен Кыргызстандын жана кыргыздардын келечегин ойлогон, Кыргызстандын мамлекет болуп калыптанышына чоң салым кошкон улуттук интеллигенциянын өкүлдөрү, кыргыз элинин каймактары болгон.

Абдыкерим Сыдыков
Жусуп Абдырахманов
Төрөкул Айтматов
Баялы Исакеев
Касым Тыныстанов
Абдыкадыр Орозбеков
Ишенаалы Айдарбеков ж. б. кыргыз интеллигенттерине “Эл душманы”, “Чет элдин шпиону”, “улутчул” деген жалаа жабылып, ак жеринен айыпталып, өмүр менен кош айтышты. Бул жыл кыргыздын тың чыкма уулдарынан кол жууган жыл, элибиздин келечегине балта чапкан жыл, кыргыз элинин каймагын жалмалаган, кандуу 1938-жыл.
Бышыктоо:
1-топко ватман берилет; «Сандар сүйлөйт» (Окуучулар репрессия тууралуу жылдар жана сандар аркылуу чагылдырып беришет)
2-топко ватман берилет; «Сүрөттөр сүйлөйт» (Окуучулар теманы сүрөттөр аркылуу бышыктап беришет)
2) Суроо-жооп Интерактивдүү доскада иштешет.
1-топ «Кереметтүү талаасындагы» суроолорго жооп беришет ;
2-топ «Сыйкырдуу дөңгөлөктөгү» суроолорго жооп беришет ;
Баалоо: Сабакка активдүү катышкандар «4», »5» деген баалар менен бааланышат:
Урматтуу окуучулар! «Биздин жыргал жашоо үчүн өз өмүрүн тобокелге салган ата-бабаларыбыздын ой-тилегин, алардын максаттарын, үмүтүн ишке ашыруу – биздин милдет. Албетте күч менен эмес, билим, маданият, биримдик, мээнет менен ийгиликке жетишебиз. «Келечек – биздин колубузда» деген сөздөр менен бүгүнкү сабакты жыйынтыктайлы.

Сагынбү МЫРЗАКЕЕВА,
Таш-Көмүр шаарынын Кожобек Кузембаев атындагы жалпы билим берүү орто мектебинин тарых мугалими.